CHEA Başkanı Nasser H. Paydar: Yapay Zekâ Çağında Kalite Güvencesinin Nihai Hedefi Güvendir

ABD Yükseköğretim Akreditasyon Konseyi (CHEA) Başkanı Dr. Nasser H. Paydar, yapay zekâ çağında kalite güvencesinin yalnızca kurumların yapay zekâyı kullanıp kullanmadığına değil, bu teknolojiyi nasıl yönettiğine odaklanması gerektiğini belirterek, insan yargısı, şeffaflık, adalet, veri yönetimi ve hesap verebilirliğin yeni dönemin önemli kalite göstergeleri arasında yer alacağını söyledi.

Paydar, Yükseköğretim Kalite Kurulu (YÖKAK) tarafından düzenlenen 2. YÖKAK Uluslararası Kalite Güvencesi ve Akreditasyon Konferansı (THEQC 2026) kapsamında “Trust in the Era of Artificial Intelligence: The Future of Quality Assurance in Higher Education” başlıklı keynote konuşmasını gerçekleştirdi.

İnsanlığın sanayi ve bilgi çağlarının ardından artık “zekâ çağına” girdiğini ifade eden Paydar, yapay zekânın insanın zihinsel kapasitesini güçlendiren ve giderek yalnızca bir düşünme ortağı olmaktan çıkarak bağımsız görevler gerçekleştirebilen dönüştürücü bir teknoloji hâline geldiğini söyledi. Yapay zekânın yükseköğretimde kullanılıp kullanılmayacağının artık temel soru olmadığını belirten Paydar, asıl meselenin bu teknolojinin nasıl yönetileceği olduğunu vurguladı.

Yapay zekânın öğretim ve öğrenmeden öğrenci danışmanlığına, kabul süreçlerinden araştırmaya, idari faaliyetlerden akreditasyon dokümanlarının hazırlanmasına kadar üniversitelerin hemen her alanına girdiğine dikkati çeken Paydar, bu dönüşümün kalite güvencesi sistemlerinin yöntemlerini, kanıtlarını ve standartlarını yeniden düşünmesini gerekli kıldığını belirtti.

Kalite güvencesinde insan yargısı önemini koruyor

Paydar, yapay zekâ çağında kalite güvencesinin kurumların yalnızca yapay zekâyı kullanıp kullanmadığını değil, bu teknolojiyi nasıl yönettiklerini değerlendirmesi gerektiğini ifade etti. Bu kapsamda insan yargısı, şeffaflık, adalet, veri yönetimi ve hesap verebilirliğin kalite güvencesinde daha fazla önem kazanacağını belirtti.

Kalite güvencesindeki periyodik değerlendirmelerin sürekli kanıtlarla desteklenmesi gerektiğini dile getiren Paydar, öğrenci öğrenmesi, mezuniyet oranları, istihdam, öğrenci katılımı, eşitlik göstergeleri, öğretim elemanı iş yükü, finansal sürdürülebilirlik ve öğrenci devamlılığı gibi alanlarda güncel verilerden yararlanılabileceğini söyledi.

Bununla birlikte tahmine dayalı göstergelerin hiçbir zaman otomatik karar mekanizmalarına dönüşmemesi gerektiğini vurgulayan Paydar, bu göstergelerden elde edilen sonuçların insan incelemesini başlatması, ancak insan yargısının yerini almaması gerektiğine dikkat çekti.

Öğrenme kanıtlarının niteliği değişiyor

Yapay zekâ çağında öğrenci öğrenmesinin kanıtlanma biçimlerinin de değişmesi gerektiğini belirten Paydar, geleneksel ödev ve sınavların yanı sıra gerçek ortamlardaki performans, bilgiyi uygulama ve muhakeme becerisi, özgün üretim, staj, bitirme projesi, simülasyon ve araştırma gibi öğrenme kanıtlarının öneminin arttığını ifade etti.

Paydar, öğrencilerin ne bildiğinin yanı sıra bilgiyi nasıl kullandıklarının ve gerçek ortamlarda nasıl uyguladıklarının da öğrenmenin değerlendirilmesinde dikkate alınması gerektiğine işaret etti.

Yapay zekâ yönetişimi için beş temel ilke

Yapay zekâ yönetişimine ilişkin beş temel ilke ortaya koyan Paydar, bunları insan yargısının önceliği, materyallerin doğrulanabilirliği ve bütünlüğü, güvenlik ve veri koruma, yapay zekâ kullanımında şeffaflık ve akran değerlendirmesinde açık sınırlar olarak sıraladı.

Kalite güvencesi kuruluşlarının da kurumlardan bekledikleri standartları kendi yapay zekâ kullanımlarında uygulamaları gerektiğini vurgulayan Paydar, kalite güvencesinin güven oluşturma işlevinin yapay zekâ çağında daha da önem kazanacağını belirtti.

Paydar, kalite güvencesinin bilgi çağından zekâ çağına geçişle birlikte periyodik değerlendirmeden sürekli kanıta, uyumdan sürekli iyileştirmeye, kurumsal gözetimden yapay zekâ yönetişimine ve varsayılan güvenden kanıtlanmış güvene doğru dönüşmesi gerektiğini ifade etti.

Yapay zekânın yükseköğretimi dönüştüreceğini belirten Paydar, toplumun bu dönüşüme duyacağı güvenin oluşturulmasında kalite güvencesinin belirleyici bir rol üstleneceğini söyledi.